Akyl ýetirmek — bilimiň iň ýokary derejesi

Sanly Sowat
Akyl ýetirmek — bilimiň iň ýokary derejesi
Okuwçy sapak wagtynda mugallymyň beren soragyna jogap bermek üçin elini galdyrýar. (Surat: Anastasia Shuraeva / Pexels)

Biz käte birnäçe ýyllap okan zatlarymyzy ýadymyzda saklasak-da, olary durmuşda nädip ulanmalydygymyzy bilmeýäris. Sebäbi maglumatlary ýatda saklamak bilen olara akyl ýetirmek bir zat däldir. Hakyky akyl ýetirmek — dürli maglumatlaryň arasyndaky baglanyşygy görmek, olaryň sebäbini we ähmiýetini düşündirip bilmekdir.

Akyl ýetirmek bilimiň iň ýokary derejesidir. Sebäbi bir zada düşünen adam diňe öwrenen düzgünini gaýtalamak bilen çäklenmän, ony täze ýagdaýlarda hem ulanyp bilýär. Ol bolup biljek netijeleri öňünden çaklaýar we öň duş gelmedik meselelerine çözgüt tapýar.

Mysal üçin, gönüburçlugyň meýdanynyň uzynlygyny inine köpeltmek arkaly tapylýandygyny ýat tutup bileris. Emma bu düzgüniň näme üçin şeýle işleýändigine düşünenimizde, ony başga şekilli otaglaryň meýdanyny hasaplamakda hem ulanyp bilýäris. Diýmek, akyl ýetirmek diňe düzgüni bilmek däl-de, onuň manysyna we ulanylyşyna düşünmekdir.

Bir zada hakykatdan-da düşünendigiňizi nädip bilmeli?

Tanyş teksti gaýtadan okanymyzda, ondaky ähli pikirler düşnükli ýaly bolup görünse-de, kitaby ýapyp, şol mazmuny öz sözlerimiz bilen düşündirmäge synanyşanymyzda, käbir kynçylyklar ýüze çykýar. Siz öz düşünjäňizi üç sorag arkaly barlap bilersiňiz:

Munuň nähili işleýändigini düşündirip bilýärinmi? Düzgüniň ýa-da hadysanyň sebäbini öz sözleriňiz bilen düşündiriň.

Şertler üýtgese, netijäniň nähili boljakdygyny çaklap bilýärinmi? Mysal üçin, gönüburçlugyň iki tarapyny hem iki esse ulaltsak, onuň meýdany dört esse artar. Munuň sebäbini düşündirip görüň.
Bu düzgüni haýsy ýagdaýlarda ulanyp bolýandygyny bilýärinmi? Her bir düzgüniň ulanylyş çäkleriniň bardygyny ýatdan çykarmaň.

Düşünmegiň dürli çuňluk derejeleri bolýar. Mysal üçin, çaga buzuň ýyly otagda näme üçin ereýändigine düşünip biler, fizik bolsa bu hadysany ylmy taýdan düşündirip biler. Esasy zat — öwrenýän meseläňize özüňize zerur derejede düşünmekdir.

Düşünjäni çuňlaşdyrmagyň bäş usuly

1. Öwrenenleriňizi öz sözleriňiz bilen düşündiriň

Gysga bir teksti okaň, soňra kitaby ýapyp, ondaky pikirleri başga birine düşündirýän ýaly gürrüň beriň. Düşündirip bilmedik ýeriňize gaýdyp, onuň sebäbini öwreniň.

Ýumuş: Sowuk howadan ýyly otaga gireniňizde äýnegiňiziň näme üçin dumanlanýandygyny düşündiriň. Suw damjalarynyň nireden we näme üçin emele gelýändigine üns beriň.

2. Sebäp bilen netijäniň arabaglanyşygyny tapyň

Haýsydyr bir hadysanyň netijesine duş gelniňizde, onuň näme sebäpli ýüze çykandygyny we aralykda nähili ýagdaýlaryň bolandygyny anyklamaga synanyşyň.

Ýumuş: Ösümligiň has ýygy suwarylandan soň çalt ösüp başlamagynyň sebäbi suw ýetmezçiliginiň aradan aýrylmagy ýa-da gün şöhlesiniň köpelmegi bolup bilermi? Muny anyklamak üçin nähili synag geçirip bolar?

3. Meňzeş ýagdaýlary deňeşdiriň

Iki meňzeş ýagdaýyň arasyndaky kiçijik tapawudyň hem netijä täsir edip biljekdigini öwreniň.

Ýumuş: Bir dükan harydy 30 göterim, beýlekisi bolsa ilki 20 göterim, soňra galan bahasyndan ýene 10 göterim arzanladýar. Başlangyç bahasy 1 000 manat bolan haryt birinji dükanda 700, ikinjide 720 manat bolar. Näme üçin?

4. Netijäni öňünden çaklaň

Özüňiziň nähili netijä garaşýandygyňyzy aýdyň we soňra ony tejribe arkaly barlaň. Çaklamaňyz nädogry bolsa, munuň sebäbini gözläň.

Ýumuş: Bir otagda saklanan demir we agaç çemçäniň haýsysy el degireniňizde has sowuk duýulýar? Iki çemçäniň temperaturasy deň bolsa-da, demir çemçe ýylylygy eliňizden has çalt geçirýändigi üçin sowuk duýulýar.

5. Bilimiňizi täze ýagdaýlarda ulanyň

Öwrenen düzgüniňizi diňe tanyş meselelerde däl, täze ýagdaýlarda hem ulanmaga synanyşyň.

Ýumuş: Bir ulag hyzmatynyň aýlyk tölegi 500 manat, beýlekisiniňki bolsa 200 manat we her gezek ulanmak üçin goşmaça 30 manat. Haýsy ýagdaýda birinji ýa-da ikinji meýilnama has amatly bolar? Şuňa meňzeş hasaplamany guraly satyn almak bilen kärendesine almak ýagdaýynda hem ulanyp görüň.

15 minutda düşünjäňizi ösdürip bilersiňiz!

Hakykatdan-da düşünmek isleýän bir soragyňyzy saýlaň. Mysal üçin, ulag köp wagtynda ýoluň näme üçin has köp wagt alýandygyny anyklaň.

3 minut: Şol tema barada eýýäm bilýän zatlaryňyzy ýazyň we düşünmedik ýeriňizi kesgitläň.
5 minut: Degişli düşündiriş ýa-da mysal tapyň. Sebäp bilen netijäniň arasyndaky baglanyşyga üns beriň.
4 minut: Çeşmäni ýapyp, öwrenenleriňizi öz sözleriňiz bilen düşündiriň.
3 minut: Şertleriň birini üýtgedip, nähili netijäniň ýüze çykjakdygyny çaklaň.

Ertesi gün şol soraga ýadyňyzdan jogap bermäge synanyşyň. Düşündirip bilmedik ýeriňiz indiki gezek öwrenmeli meseläňizi görkezer.

Hakyky bilim diňe maglumatlary ýatda saklamak bilen çäklenmeýär. Olary düşündirip, özbaşdak ulanyp we täze meseleleri çözmekde peýdalanyp bilmek hem möhümdir.

“Sanly Sowat” bilen diňe bilim alman, akyl ýetirmegi hem öwreniň!

“Sanly Sowat” bilim merkezinde çagalar diňe täze bilimleri almak bilen çäklenmän, olara düşünmegi we öwrenen zatlaryny durmuşda ulanmagy hem öwrenýärler. Sapaklarda olar özbaşdak pikirlenmek, çözgütlerini düşündirmek, sebäpleri we netijeleri baglanyşdyrmak hem-de täze meseleleri çözmek başarnyklaryny ösdürýärler.

Biziň maksadymyz — her bir çaganyň diňe dogry jogaby bilmegini däl, eýsem onuň näme üçin dogrudygyna düşünmegini gazanmak. Hut şeýle çemeleşme çaganyň pikirleniş ukybyny, özbaşdaklygyny we öz güýjüne bolan ynamyny ösdürýär.

Çaganyň buýsanç bilen: “Indi munuň nähili işleýändigine düşündim!” diýmegi bolsa hakyky okuwyň iň gowy netijesidir.

“Sanly Sowat” bilim merkezinde çagalar programmirleme, iňlis we rus dilleri, matematika, mental arifmetika hem-de surat çekmek boýunça bilim alyp, ukyp-başarnyklaryny ösdürýärler.

Çagaňyza diňe ýat tutmagy däl, düşünmegi hem öwrediň! Ony “Sanly Sowat” bilim merkezindäki okuwlara ýazdyrmak bilen täze mümkinçilikleriň gapysyny açyň.

“Sanly Sowat okuw merkezi” bilen habarlaşmak üçin:

+993 63 639192

+993 62 525638

Salgysy:

Aşgabat ş., Görogly köçesi, 57 “A” jaý;

Aşgabat ş., Garaşsyzlyk şaýoly, “Älem” binasy

Täzelikleriňizi ýollaň
Ugratmak
2022